Văn kiện Đại hội XIV: Bản thiết kế chiến lược, thể hiện tư duy kinh tế hiện đại

Văn kiện Đại hội XIV đưa ra những quyết sách quan trọng phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.

Phóng viên: Từ góc nhìn nghiên cứu và giảng dạy về kinh tế, bà đánh giá như thế nào về các quan điểm phát triển kinh tế trong Văn kiện Đại hội XIV? Đâu là điểm mà bà ấn tượng nhất ?

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh: Dưới góc độ nghiên cứu, tôi đánh giá Văn kiện Đại hội XIV là một bản thiết kế chiến lược xác định lộ trình chuyển đổi cấu trúc, thể hiện tư duy kinh tế hiện đại, bắt kịp các xu hướng lớn của thế giới như cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi xanh.

Điểm tôi ấn tượng nhất chính là sự kiên định trong việc khơi thông nguồn lực thông qua đột phá thể chế, kiến tạo một hệ sinh thái quản trị quốc gia hiện đại, coi đây là “đột phá của đột phá”. Dưới góc độ lý thuyết kinh tế học thể chế, văn kiện đã nhận diện đúng điểm nghẽn là thể chế. Sự ấn tượng nằm ở chỗ chúng ta đang chuyển từ tháo gỡ khó khăn sang kiến tạo phát triển. Việc Văn kiện nhấn mạnh vào đột phá thể chế chính là cách giảm chi phí giao dịch và tạo ra các động lực để giải phóng các nguồn lực. Văn kiện cũng đặt ra những mục tiêu mang tính nhảy vọt, đặc biệt là việc coi khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chính của tăng trưởng.

Sự chuyển dịch này đặt ra một bài toán cấp bách về nguồn nhân lực chất lượng cao. Với vai trò đào tạo, chúng tôi thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực và tri thức cho xã hội.

Ví dụ, để hiện thực hóa mục tiêu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế trong tình hình mới, chương trình đào tạo cử nhân kinh tế đầu tư và cử nhân kinh tế quốc tế tại Học viện Ngân hàng được phát triển theo hướng chú trọng vào các dự án công nghệ cao và hạ tầng chiến lược, tích hợp sâu các tiêu chuẩn xanh, xu thế chuyển đổi số, chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội. Ở tầm quản trị vĩ mô, chương trình thạc sĩ quản lý kinh tế được thiết kế để đào tạo nên những nhà hoạchđịnh chính sách có khả năng giải quyết các biến số phức tạp của kỷ nguyên số.

Phóng viên: Bà bình luận như thế nào về quan điểm phát triển kinh tế nhanh nhưng phải bền vững?

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh: Phát triển bền vững được hiểu là phát triển kinh tế hội tụ cả tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường – một trụ cột của sustainable development goals (SDGs) được Liên Hợp Quốc đề xuất. Quan điểm “phát triển nhanh nhưng phải bền vững” trong Văn kiện Đại hội XIV thể hiện một cách tiếp cận chiến lược, kết hợp mục tiêu tăng trưởng cao với cải thiện chất lượng sống, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nhiều người thường cho rằng “nhanh” và “bền vững” là hai biến số nghịch biến, tức là phải đánh đổi. Nhưng trong bối cảnh trong nước và thế giới hiện nay, tôi cho rằng đây là mối quan hệ tương hỗ. Nếu không tăng trưởng đủ nhanh, chúng ta sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình; nhưng nếu không bền vững, thành quả tăng trưởng sẽ bị xói mòn bởi các cú sốc môi trường và bất ổn xã hội.

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh – Trưởng Khoa Kinh tế, Học viện Ngân hàng Văn kiện Đại hội XIV là một bản thiết kế chiến lược xác định lộ trình chuyển đổi cấu trúc, thể hiện tư duy kinh tế hiện đại, bắt kịp các xu hướng lớn của thế giới như cách mạng công nghiệp 4.0 và chuyển đổi xanh.

Số liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho thấy Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Do đó, việc Văn kiện nhấn mạnh kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không chỉ là xu thế mà là tất yếu.

Từ góc nhìn của đường cong Kuznets về môi trường, nhiều quốc gia chấp nhận ô nhiễm để tăng trưởng trước rồi mới làm sạch sau. Tuy nhiên, Văn kiện XIV đã lựa chọn tích hợp kinh tế xanh làm lõi tăng trưởng. Chủ trương này phản ánh một cách tiếp cận tăng trưởng chất lượng cao trong đó năng suất tổng hợp, nhân tố công nghệ và môi trường quyết định bền vững lâu dài.

Chúng ta không chỉ cần mở rộng đầu tư, mà còn cần đầu tư vào những ngành có giá trị gia tăng cao, công nghệ cao để tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn (hệ số ICOR), duy trì tốc độ tăng trưởng dài hạn mà không gây thâm hụt tài nguyên.

Phóng viên: Có nhiều nội dung đã đề cập và phân tích về đổi mới mô hình tăng trưởng? Nhìn từ Văn kiện Đại hội XIV bà có bình luận gì về nội dung này?

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh: Văn kiện Đại hội XIV xác định rõ chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa trên chiều rộng (lao động giá rẻ, tài nguyên) sang chiều sâu (năng suất nhân tố tổng hợp – TFP, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo).

Tôi cho rằng, mô hình tăng trưởng mới mà Đại hội XIV hướng tới là mô hình dựa trên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chúng ta đang ở giai đoạn thay thế các ngành thâm dụng tài nguyên cũ bằng các ngành công nghệ cao. Việc đặt khoa học – công nghệ – chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng trung tâm cũng khẳng định tính chiến lược trong dài hạn, thay vì chỉ phụ thuộc vào lợi thế tài nguyên hoặc lao động giá rẻ – điều mà nhiều học giả quốc tế coi là then chốt của quá trình tăng trưởng bền vững trong kinh tế số.

Chúng ta đang chấp nhận loại bỏ những mô hình kinh doanh cũ, lạc hậu, kém hiệu quả để nhường chỗ cho những mô hình dựa trên công nghệ và sáng tạo, nhằm tạo ra giá trị thặng dư cao hơn cho toàn xã hội. Dưới góc độ kinh tế quốc tế, trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, việc đổi mới mô hình tăng trưởng phải gắn liền với việc xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ nhưng hội nhập sâu rộng. Điều này đòi hỏi chúng ta phải nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam không thể mãi dừng lại ở khâu lắp ráp mà phải tiến lên khâu thiết kế và nghiên cứu, phát triển (R&D). Tuy nhiên, đổi mới mô hình tăng trưởng không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của thị trường: phải làm sao để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng, bình đẳng và tự tin đầu tư vào các lĩnh vực mạo hiểm.

Phóng viên: Một điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV lần này là đã ban hành Chương trình hành động xác định những nhiệm vụ cụ thể qua những đề án, dự án sẽ được triển khai ngay. Theo bà, các nội dung này sẽ có tác động như thế nào về kinh tế nước ta trong tương lai gần?

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh: Việc ban hành Chương trình hành động kèm theo danh mục dự án cụ thể là một bước tiến lớn trong quản trị công. Việc xác định các đề án cụ thể ngay từ đầu nhiệm kỳ giúp giảm thiểu độ trễ của chính sách.

Đặc biệt, việc triển khai ngay các dự án hạ tầng chiến lược (như đường sắt tốc độ cao, hạ tầng số), ấn tượng nhất là dự án Đường sắt tốc độ cao trục Bắc – Nam với tổng vốn đầu tư hơn 1,7 triệu tỷ đồng (khoảng 67 tỷ USD) có thể tạo ra tác động kinh tế tích cực, thể hiện qua một số điểm sau:

Thứ nhất, giải ngân vốn đầu tư công tạo hiệu ứng số nhân, Trong tương lai gần (1-3 năm tới), việc giải ngân quyết liệt các đề án này sẽ tạo cú hích tổng cầu, các dự án cũng sẽ kéo theo hàng loạt các ngành công nghiệp phụ trợ từ thép, vật liệu xây dựng đến dịch vụ logistics và du lịch…, duy trì đà tăng trưởng GDP và tạo ra hàng triệu việc làm chất lượng cao.

Thứ hai, việc hoàn thiện các dự án hạ tầng (logistics, hạ tầng số) sẽ làm giảm chi phí kinh doanh tại Việt Nam, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia (GCI).

Thứ ba, đầu tư công vào hạ tầng chiến lược sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi, thúc đẩy khu vực tư nhân tự tin đổ vốn vào kinh doanh, tạo ra tăng trưởng cộng hưởng.

Thứ tư, chương trình hành động trong Văn kiện Đại hội XIV cũng tạo niềm tin rất lớn cho các nhà đầu tư quốc tế về tính nhất quán và quyết liệt của Chính phủ.

Phóng viên: Chính phủ cũng vừa ban hành Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026. Bà bình luận như thế nào về các mục tiêu, giải pháp đã được Chính phủ đưa ra?

PGS.TS. Đặng Thị Huyền Anh: Nghị quyết số 01/NQ-CP của Chính phủ là sự tiếp nối chiến lược được xác định tại Đại hội XIV, với quan điểm ổn định vĩ mô là nền tảng cho tăng trưởng cao và bền vững. Trong bối cảnh thế giới vẫn còn nhiều biến số về địa chính trị và lạm phát toàn cầu, việc Chính phủ ưu tiên giữ vững ổn định vĩ mô đồng thời thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới là rất đúng đắn.

Tôi đánh giá cao việc Nghị quyết này chú trọng vào 12 nhóm nhiệm vụ giải pháp, trong đó ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện đồng bộ thể chế. Các giải pháp về cải cách hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp được nêu trong Nghị quyết chính là bước tiến cần thiết để nuôi dưỡng nguồn thu. Việc đưa ra các con số định lượng cụ thể cho từng bộ ngành, địa phương giúp tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực ngân sách, đảm bảo tính thực thi cao nhất của chính sách tài khóa và tiền tệ.

Điều hành của Chính phủ lúc này cho thấy ta đang vận dụng linh hoạt chính sách tài khóa nghịch chu kỳ. Khi thế giới có dấu hiệu chậm lại, chúng ta chủ động đẩy mạnh chi tiêu công vào các lĩnh vực có hệ số lan tỏa cao để duy trì đà tăng trưởng, đồng thời dùng chính sách tiền tệ để neo kỳ vọng lạm phát, đảm bảo một môi trường kinh doanh tiên liệu được cho doanh nghiệp. Chiến lược này cũng tạo ra tín hiệu mạnh đối với nhà đầu tư nước ngoài và thị trường toàn cầu. Đồng thời, các giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả công tác quản lý đều phù hợp với mục tiêu phát triển dài hạn.

Phóng viên: Xin được cảm những chia sẻ của bà!

Theo: Minh Đức

https://tapchikinhtetaichinh.vn/